L'exploration sensorielle : la pédagogie de Houtopia, Univers de sens

Wat houdt zintuiglijke verkenning in?

Zintuiglijke verkenning betekent dat we ons concentreren op onze vijf zintuigen, die vensters die ons in staat stellen de wereld om ons heen te begrijpen, en ons bewust te worden van het feit dat ze voortdurend in werking zijn.

Waarom zintuiglijke verkenning?

Kinderen leren aandacht te hebben voor hun zintuigen is in feite een middel om een doel te bereiken: de ontplooiing van het kind, zodat het zijn plaats vindt in de sociale groep. Deze laatste omvat de groep ‘familie’, de groep ‘klas’, de groep ‘bedrijf’ en uiteindelijk alle sociale groepen die het in de loop van zijn leven zal tegenkomen. Deze aanpak past dan ook in een burgerschapsvorming die gericht is op een beter samenleven. 

Hoe gaat dit concreet in zijn werk?

Door zintuiglijke ervaringen op te doen en ons daarvan bewust te worden, krijgen we inzicht in hoe we zelf functioneren. Door zintuiglijk te ervaren, zijn we ons bewust van onze emoties en onze houding, waardoor we onze sterke en zwakke punten kunnen herkennen. Daardoor zijn we in staat om impulsieve reacties te vermijden, maar ook om ons volledig te ontplooien. Door naar onszelf te luisteren, onze reacties te analyseren en onze gevoelens en reacties te herkennen en te benoemen, kunnen we op de lange termijn de gevolgen van onze daden beter beheersen en het diepe welzijn van het individu, kind of volwassene, dat zichzelf kent, voeden. Zoals het gezegde luidt... “Ken uzelf”! Het gaat er dus om onze zintuigen te trainen, en dit idee is niet nieuw… Jean-Jacques Rousseau had het er in zijn geschriften al over!

“De eerste vermogens die zich in ons vormen en perfectioneren, zijn de zintuigen. Het zijn dus de eerste die we zouden moeten cultiveren; het zijn de enige die we vergeten of die we het meest verwaarlozen. De zintuigen oefenen is niet alleen er gebruik van maken, het is leren er goed mee te oordelen, het is als het ware leren voelen; want we weten alleen aanraken, zien en horen zoals we dat hebben geleerd.” 

Jean-Jacques Rousseau, Émile ou De l’éducation, 1762, p.200

De zintuiglijke ervaring: een opleiding in gevoeligheid

Het trainen van onze zintuigen kan ook worden gezien als een opleiding in gevoeligheid. Met andere woorden: het is het idee dat onze zintuigen ‘betekenis’ voortbrengen. Zo wordt ons gezichtsvermogen de gevoeligheid van de blik, het gehoor wordt het luisteren, de smaak wordt het proeven, de reukzin wordt het ruiken, de tastzin wordt het aanraken. Onze zintuigen staan dus niet op zichzelf, maar stellen ons in staat om in verbinding te staan met de buitenwereld. Ze brengen ons in contact met wat ons omringt. En dit is eigen aan ieder van ons, want onze zintuigen geven ons nooit rechtstreeks een beeld van de wereld, maar stellen die op de proef. Wat we ontcijferen in contact met onze omgeving voedt een waarnemingservaring van de wereld. Het gebruik van onze zintuigen structureert onze blik, ons luisteren en onze verbeelding – dat wil zeggen onze relatie tot onszelf en tot anderen.

Een aanpak die past binnen burgerschapsonderwijs!

Het is juist deze verbinding met de ander die het mogelijk maakt om opvoeding tot gevoeligheid te koppelen aan democratische opvoeding. Want opvoeding tot gevoeligheid is erop gericht de realiteit van gevoelsmatige kennis te erkennen en zich bewust te worden van het bestaan van een echte cultuur van de zintuigen, een cultuur die zich op vele manieren manifesteert. Deze veelzijdigheid, het besef ervan en de acceptatie ervan, maken een betere democratische samenleving mogelijk. Democratie houdt in dat rekening wordt gehouden met anders-zijn en dat dit zelfs wordt benaderd in termen van gelijkheid en erkenning. De reacties op zintuiglijke prikkels verschillen van persoon tot persoon, omdat ze afhangen van factoren die zo divers zijn als onze levenservaring of ons genetisch erfgoed. Door ons bewust te worden van dit anders-zijn, staan we open voor anderen en kunnen we ons vermogen tot tolerantie aanscherpen. Het gaat er uiteindelijk om een beter samenleven te bevorderen.

Iedereen is anders!

Op zich verschillen de smaken van iedereen, en wat telt is ons vermogen om te kunnen zeggen waar onze voorkeuren en afkeer vandaan komen, waarom we iets wel of niet leuk vinden. Op die manier bereiken we een van de essentiële dimensies van het onderwijs, namelijk het vermogen om zelfstandig te denken, kritische geest, waakzaamheid en weerbaarheid.

Bovendien heeft de zintuiglijke ervaring het voordeel dat ze op natuurlijke wijze de interesse van jong en oud wekt. Zo stimuleert ze de uitwisseling tussen generaties en schept ze een band.